Zatamowanie krwotoku i unieruchomienia

 

Krwotok występuje, gdy uszkodzeniu ulegają główne naczynia krwionośne – tętnice lub żyły, co może się zdarzyć w razie niefortunnego upadku (np. na nartach), przy otwartym złamaniu kości itp. Krwotokiem nazywamy wypływ krwi poza ściany uszkodzonego naczynia na skutek przerwania jego ciągłości. Zdrowa, dorosła osoba może, bez ujemnych następstw zdrowotnych utracić około 0,5 litra krwi. Strata krwi powyżej 1 litra może być już przyczyną poważnych zaburzeń podstawowych funkcji organizmu. Podczas krwotoku ważna jest szybkość z jaką następuje utrata krwi, nagły i obfity krwotok bardzo szybko doprowadza do wstrząsu. Jego psychologiczne działanie jest tak duże, że niejednokrotnie osoby ratujące starając się za wszelką cenę zahamować wypływ krwi, nie dostrzegają dużo groźniejszych dla życia obrażeń. Jakkolwiek każda utrata krwi jest szkodliwa dla zdrowia, to trzeba pamiętać, że życiu zagraża jedynie duża utrata krwi następująca w krótkim czasie i tylko w takich przypadkach wymagany jest pośpiech. Przy  niewielkich krwawieniach, występujących przy małych skaleczeniach korzystnie jest postępować wolniej ale rozważniej. Przyczyną krwotoków są zwykle rany cięte spowodowane ostrymi przyrządami i narzędziami  tnącymi, otwarte złamania oraz uszkodzenia urazowe i chorobowe narządów miąższowych (wątroby, śledziony, nerek itp.). Jeżeli krew wylewa się na zewnątrz powłok skórnych np. z rany, z nosa, z żylaka mamy do czynienia z krwotokiem zewnętrznym, a gdy wylewa się do jamy ciała np. do żołądka, płuc, pęcherza, z krwotokiem wewnętrznym.  Ze względu na rodzaj naczynia z jakiego krew wypływa, krwawienia dzielimy na: krwawienia tętnicze – krew ma kolor jasnoczerwony i tryska z rany w sposób szybki, pulsacyjny; krwawienia żylne – krew ma kolor ciemnoczerwony i wypływa z rany obficie ale jednostajnie; krwawienia z naczyń włosowatych – krew sączy się z rany, a krwawienie takie jest niegroźne i łatwe do opanowania. Najczęściej ustają samoistnie i wymagają jedynie odkażenia rany i zabezpieczenia opatrunkiem. Szybko należy tamować krwotok tętniczy, bowiem krew wypływa pod dużym ciśnieniem, rytmicznie i poszkodowanemu grozi szybkie wykrwawienie. Przy krwotoku żylnym krew płynie nieco wolniej, ale i w tym przypadku trzeba działać nie czekając na przybycie lekarza.

 

Dużo groźniejsze od krwotoków zewnętrznych są wszystkie krwotoki wewnętrzne. Wylewająca się z układu krwionośnego krew uchodzi do jam i tkanek ciała: do jamy brzusznej, opłucnowej, przestrzeni międzymięśniowych i czaszki. Stwierdzenie takiego krwotoku i postępowanie ratownicze jest dużo trudniejsze, a niebezpieczeństwo większe, ponieważ przy takim urazie dochodzi do mechanicznego ucisku gromadzącej się krwi na otaczające tkanki. Nawet niewielki wylew krwi do mózgu może być przyczyną ciężkiego kalectwa. Ze względu na dużą wartość krwi dla organizmu, nigdy nie pozostawia się krwawienia aby samoistnie ustało. I choć w przypadku krwotoków wewnętrznych możliwości ratującego są bardzo ograniczone, udzielając pomocy, należy postępować zgodnie z obowiązującymi zasadami.

 

Krwotok zewnętrzny z ran

 

Pierwsza pomoc sprowadza się do szybkiego zatamowania krwawienia, w miarę możliwości na miejscu zdarzenia. Jeśli całkowite zatamowanie nie jest możliwe, należy starać się znacznie zmniejszyć krwawienie, tak aby móc bezpiecznie przetransportować  chorego do szpitala.

Połóż krwawiącego płasko na ziemi, zapobiega to upadkowi w przypadku omdlenia. Unieś krwawiącą kończynę ponad poziom serca, co zmniejszy dopływ krwi i szybkość wypływu. Wykonaj:

a) Bezpośredni ucisk swoją dłonią lub przyłóż do rany czysty kompres, aby zakrył ją w całości i uciśnij ranę dłonią poprzez opatrunek. Jeżeli kompres przesiąknie dołóż drugą warstwę, nie usuwając pierwszej i kontynuuj ucisk. Gdy krwawienie ustanie, umocuj opatrunek za pomocą ściśle założonego bandaża. Nie bandażuj zbyt mocno, aby  nie doprowadzić do niedokrwienia kończyny.  

b) Opatrunek uciskowy: połóż na ranę jałową gazę, na nią zwinięty bandaż lub zrolowany kawałek ligniny (a nawet fragment odzieży), który uciskając okręć bandażem. Gdy pierwsza warstwa przesiąknie, bez odwijania, dołóż kolejny rulon i ponownie, zwiększając siłę ucisku, zawiń bandażem.

c) Tamowanie za pomocą opaski uciskowej zakładanej na tętnicę powyżej rany w punktach uciskowych. Omawiany sposób może być wykonany tylko wtedy, gdy nie udaje się opanować krwawienia za pomocą bezpośredniego ucisku na ranę (założenie opaski uciskowej może spowodować komplikacje – martwicę, porażenie kończyny lub nasilenie krwawienia żylnego). Opaskę uciskową wolno pozostawić na kończynie najwyżej 1- 1˝ godziny. Czas założenia opaski należy w sposób widoczny oznaczyć na opatrunku. Opaska uciskowa powinna mieć minimum 5 cm szerokości i długość odpowiednią do dwukrotnego owinięcia kończyny i związania końców. Zawiąż opaskę powyżej krwawiącej rany na półwęzeł. Włóż patyk powyżej węzła i zawiąż na podwójny supeł. Obracaj patyk, zaciskając opaskę dopóki krwawienie nie ustąpi. Pamiętaj: Nie zdejmuj ani nie rozluźniaj raz założonej opaski, bo może to spowodować ponowne krwawienie. Niezwłocznie szukaj pomocy lekarza, szczególnie wtedy gdy do zatamowania krwotoku użyto opaski uciskowej i gdy wielkość rany wymaga szycia. W oczekiwaniu na przyjazd pomocy medycznej zadbaj by rannemu było ciepło. Gdy oczekiwanie przedłuża się, przytomnemu poszkodowanemu, można podać do picia wodę lub rozcieńczony roztwór soli kuchennej i sody oczyszczonej (na 1 łyżeczkę soli i 0.5 łyżeczki sody).

 

Uwaga: Rany cięte głowy charakteryzują się tym, ze mocno krwawią, co nie musi wcale wskazywać na bardzo poważny stan poszkodowanego. Należy z taką raną postępować tak jak z innymi, przeprowadzić tamowanie jak podano powyżej i opatrzyć. Ze względu jednak na ich umiejscowienie (często na czole lub łuku brwiowym) nawet te niewielkie poddaje się lekarskiemu szyciu aby zapobiec pozostawieniu szerokiej blizny i przyspieszyć gojenie.

 

Krwotok zewnętrzny z nosa

 

Krwawienie z nosa może być spowodowane uderzeniem w nos, skaleczeniem, częstym wydmuchiwaniem wydzieliny w czasie kataru, zakażeniem lub osłabieniem organizmu.

 

Postępowanie: Posadź chorego z głową pochyloną do przodu aby umożliwić wypływ krwi z jamy nosowej na zewnątrz i tym samym zapobiec zachłyśnięciu. Nałóż zimny kompres na grzbiet nosa i karku, to spowoduje skurcz naczyń pod wpływem zimna. Zaciśnij bezpośrednio palcami lub poprzez kompres skrzydełka nosa na 10 min. po czym zwolnij ucisk, pozwól nagromadzonej krwi wypłynąć i jeżeli krwawienie nie ustało zaciśnij skrzydełka nosa na kolejne 5 min. Należy cały czas czuwać aby poszkodowany nie połykał krwi. Jeżeli takie postępowanie nie przynosi skutków poszukaj pomocy lekarza. Porady lekarskiej szukaj zawsze wtedy gdy masz podejrzenie złamania kości lub chrząstki nosa.

 

Krwotok wewnętrzny

 

Występuje na skutek silnego uderzenia, złamania kości, głębokich zranień lub poważnych schorzeń. Objawami wewnętrznego krwawienia są: blada, zimna i wilgotna skóra; przyspieszone, słabo wyczuwalne tętno, zawroty głowy, omdlenie, zabarwiony krwią mocz, krew w stolcu, wymiociny z krwią, odkasływanie krwi.

 

Pamiętaj: Osoby, u których istnieje podejrzenie krwotoku wewnętrznego powinny być bezwarunkowo przetransportowane do szpitala i poddane fachowej obserwacji.

 

Pierwsza pomoc: Ułóż poszkodowanego w pozycji: leżącej – przy krwotokach do układu pokarmowego bez wymiotów; w siedzącej lub na boku gdy występują wymioty, przy innych krwotokach w takiej , która nie utrudnia oddychania, zabezpiecza przed zachłyśnięciem i zmniejsza boleści. Połóż zimny kompres w okolice miejsc podejrzewanych o krwawienie. Nie podawaj choremu niczego do jedzenia i do picia. Wezwij pomoc medyczną lub (jeżeli to konieczne) sam odśwież chorego do szpitala. Lecz wstrząs i uspokajaj poszkodowanego.

 

Pamiętaj: Bezpośrednio na krwawiące rany nie należy kłaść opatrunków z waty czy innych włochatych tkanin, które przyklejając się utrudniają lekarzowi udzielanie fachowej pomocy. W czasach powszechnego zagrożenia zakażeniem się, przy kontakcie z krwią poszkodowanego, wirusem HIV i zółtaczką, wskazane jest aby pierwszą pomoc udzielać w jednorazowych, gumowych rękawiczkach.

 

Unieruchamianie najczęstszych złamań:

 

Założenie odpowiedniego opatrunku unieruchamiającego zapobiega przemieszczaniu się złamanej kości, tym samym powikłaniom, łagodzi ból, przeciwdziała powstaniu wstrząsu. Do unieruchamiania złamań najlepiej jest zastosować oryginalne szyny Kramera, jednak w przypadku nie posiadania ich, można do tego wykorzystać różne przedmioty z najbliższego otoczenia np.: deski, proste kije, zrolowane gazety, koce, ręczniki, poduszki, wiosła. Ważne jest, aby wszystkie twarde przedmioty wyłożyć miękką wyściółką np. ubraniami, watą itp., aby nie dopuścić do otarcia naskórka. Usztywnienia przymocowujemy za pomocą bandaża, sznurka, chustek, krawatów lub kawałków tkaniny, pamiętając aby nie zrobić tego zbyt mocno, co mogłoby zaburzyć krążenie krwi.

 

Przykładowe techniki unieruchamiania:

 

Kończyna górna. Skutecznym i jednocześnie najprostszym sposobem unieruchomienia kończyny górnej jest założenie temblaka wykonanego z chusty trójkątnej lub bandaża. Przy uszkodzeniach stawu barkowego, obojczyka, łopatki, kości ramiennej oraz stawu łokciowego do unieruchomiania najlepiej jest posłużyć się szynami Kramera, odpowiednio wymodelowanymi, przymocowanymi do kończyny i tułowia. Koniecznym uzupełnieniem takiego opatrunku jest zawieszenie kończyny na temblaku. Przedramię, nadgarstek i palce unieruchamiamy za pomocą szyny, deseczki, zwiniętych gazet lub tkaniny przymocowanych do chorej kończyny.

 

W przypadku złamania obojczyka i łopatki unieruchomienia dokonuje się poprzez podniesienie na temblaku danej kończyny górnej i dobandażowanie ręki zgiętej poziomo w łokciu do tułowia.

 

Jeżeli złamaniu uległy żebra, poszkodowany odczuwa ból ścian klatki piersiowej, nasilający się przy głębokim wdechu, ma trudności w swobodnym oddychaniu i wrażenie przeskakiwania w miejscu złamanych żeber. Udzielając pierwszej pomocy należy klatkę piersiową rannego owinąć szerokim bandażem elastycznym. Opatrunek taki nie może spadać przy wydechu, ale jednocześnie nie może ograniczać rozprężenia przy wdechu. Czekając na pomoc lekarską w czasie transportu należy ułożyć poszkodowanego w pozycji siedzącej lub półsiedzącej z podgiętymi kolanami tak aby zminimalizować ból i dodatkowo nie utrudniać oddychania.

 

Kończyny dolne. Przybandażowanie nogi chorej do nogi zdrowej jest najprostszym sposobem zabezpieczenia uszkodzonej kończyny dolnej przed poruszeniem. Jeśli występuje przymusowe ustawienie rannej kończyny, należy odpowiednio podeprzeć kolana, a między nogi włożyć kawałki zrolowanej odzieży, ręcznika itp., tak aby nie było wolnej przestrzeni.